| STYCZEŃ 2026 82 | Z KULTURĄ OBRAZY GORSTKINA WYWIÓRSKIEGO: POWRÓT Z MROKU HISTORII Do Muzeum Narodowego w Poznaniu powróciły dwa dzieła Michała Gorstkina Wywiórskiego: pejzaż „Przedwiośnie” z początku XX wieku oraz „Autoportret w plenerze” z 1913 roku. Ich przedwojenna historia owiana jest mgłą tajemnicy. Wiadomo, że w czasie okupacji znalazły się w zbiorach Muzeum Miejskiego w Poznaniu. Mogły tam trafić albo poprzez zakup w miejskim lombardzie (na co wskazuje zachowana nalepka na jednym z płócien), albo w wyniku rekwizycji przez niemieckie władze. Obrazy zostały opatrzone niemieckimi numerami inwentarzowymi i pieczęciami Kulturamt der Gauhauptstadt Posen, czyli Urzędu do spraw Kultury sprawującego nazistowski nadzór nad Muzeum Miejskim. Choć zbiory te były kilkakrotnie przenoszone w trakcie wojny, zaginęły pod jej koniec – w styczniu i lutym 1945 roku, kiedy z magazynu muzealnego zniknęło aż 250 obrazów. Zaginione płótna Michała Gorstkina Wywiórskiego udało się rozpoznać na rynku aukcyjnym w Polsce w 2024 roku. Natychmiastowa interwencja MKiDN doprowadziła do rozmów z posiadaczką. Dzięki osiągniętemu porozumieniu i jej decyzji o zwrocie, „Przedwiośnie” i „Autoportret w plenerze” mogły szczęśliwie wrócić do swojej publicznej kolekcji. GOŁUCHOWSKI GOBELIN: HISTORIA ZNALEZIONA W SIECI Kolejnym osiągnięciem restytucji jest powrót flamandzkiego gobelinu „Scena w ogrodzie” z przełomu XVII i XVIII wieku. Ta zabytkowa tkanina należała do wyposażenia Zamku w Gołuchowie, stanowiącego siedzibę Ordynacji Czartoryskich. Przed wybuchem wojny księżna Maria Ludwika Czartoryska podjęła heroiczną decyzję o ewakuacji najcenniejszych przedmiotów, ukrywając je w rodzinnej kamienicy w Warszawie. Niestety, w grudniu 1941 roku Niemcy odnaleźli gołuchowskie zbiory i przewieźli je do Muzeum Narodowego w Warszawie. Zarekwirowane obiekty zostały spisane i sfotografowane, dzięki czemu fotografia gobelinu „Scena w ogrodzie” zachowała się w warszawskich archiwach. Po powstaniu warszawskim Niemcy wywieźli zbiory do Austrii, gdzie część z nich bezpowrotnie zaginęła. Na szczęście gobelin powrócił do kraju w lipcu br. Pracownicy Muzeum Narodowego w Warszawie rozpoznali go na aukcji na jednym z portali internetowych. Błyskawiczna interwencja MKiDN pozwoliła na wstrzymanie sprzedaży. Po szczegółowej weryfikacji i potwierdzeniu jego proweniencji, dotychczasowy posiadacz dobrowolnie zwrócił obiekt. Minister kultury podjęła decyzję o przekazaniu go do macierzystej kolekcji na Zamku w Gołuchowie. To już drugi duży powrót do Gołuchowa – w 2023 roku, dzięki działaniom restytucyjnym, z Hiszpanii odzyskany został średniowieczny dyptyk Mater Dolorosa i Ecce Homo. Z NIEMIECKIEGO ANTYKWARIATU DO BIBLIOTEKI UNIWERSYTECKIEJ Ostatnim, równie ważnym nabytkiem, jest starodruk Johanna Albrechta Gesnera, „Historisch – physicalische Beschreibung des würtembergischen Wild – Bades...” z 1745 roku. Ten cenny wolumin wraca do księgozbioru Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Prawdopodobnie starodruk znajdował się w poznańskich zbiorach publicznych (między innymi w Bibliotece Uniwersyteckiej) od 1885 do 1945 roku. Przypuszcza się, że pomiędzy 1945 rokiem a końcem XX wieku trafił na nielegalny rynek antykwaryczny i został bezprawnie wywieziony poza Polskę. Pracownicy Biblioteki odnaleźli zabytek na aukcji internetowej. Stan starodruku jest wyjątkowo dobry, a oryginalna oprawa i zachowane biblioteczne pieczęcie umożliwiły jego jednoznaczną identyfikację. Właściciel antykwariatu w Niemczech, po zapoznaniu się z historią woluminu, podjął chwalebną decyzję o jego zwrocie. Uroczyste przekazanie starodruku do Biblioteki Uniwersyteckiej miało miejsce podczas tej samej uroczystości w Muzeum Narodowym. z
RkJQdWJsaXNoZXIy NzIxMjcz