SUKCES PO POZNAŃSKU 11/2026

| LISTOPAD 2026 ROZWÓJ OSOBISTY | 49 WRAŻLIWOŚĆ TO NIE WYROK Badania nad wysoką wrażliwością rozwijają się od wielu lat, a współczesne prace coraz wyraźniej pokazują, że nie chodzi wyłącznie o „większą czułość na bodźce”. W 2026 roku w czasopiśmie „Trends in Cognitive Sciences” ukazał się przegląd badań nad SPS (sensory processing sensitivity – wrażliwość przetwarzania sensorycznego) autorstwa Michaela Grevena i współpracowników. Autorzy opisują ją jako złożoną cechę związaną z większą wrażliwością na bodźce, reaktywnością i głębszym przetwarzaniem informacji. Przedstawiają też możliwe wyjaśnienie tego zjawiska, zaznaczając, że wymaga ono dalszych badań. To ważne, bo pozwala uniknąć pokusy, by z wysokiej wrażliwości zrobić wyjaśnienie wszystkiego. Nie każda osoba wysoko wrażliwa będzie źle znosiła presję czasu. Nie każda będzie źle reagowała na konflikt. Nie każda potrzebuje spokojnego biura, pracy bez ludzi albo samotnego wieczoru po każdym spotkaniu. Wysoka wrażliwość jest cechą, nie instrukcją obsługi człowieka. To, jak się przejawia, zależy również od historii konkretnej osoby i warunków, w których żyje. CZEGO UCZYMY SIĘ O EMOCJACH W dzieciństwie uczymy się nie tylko mówić, czytać i wiązać sznurówki. Uczymy się także, co robić z własnymi emocjami. Jeśli dziecko często słyszy: „Nie przesadzaj”, „Nie ma się czego bać”, „Przestań płakać”, może z czasem nauczyć się, że okazywanie emocji nie jest mile widziane. Jeśli doświadcza spokojnej reakcji dorosłego, który pomaga mu nazwać to, co się dzieje, ma szansę rozwijać bardziej konstruktywne sposoby radzenia sobie. Nie da się jednak spojrzeć na dorosłego człowieka i wskazać jednego zdania z dzieciństwa jako przyczyny jego obecnego zachowania. Nasza psychika jest trochę bardziej skomplikowana niż rodzinny album ze zdjęciami. I owszem, badania sugerują, że wczesna relacja z opiekunem nie tylko kształtuje wzorce relacyjne i regulacji emocji, ale także może mieć związek z fizjologicznymi reakcjami na stres. Dzieci z bezpiecznym przywiązaniem mogą więc lepiej regulować emocje, a u dzieci z przywiązaniem niepewnym może to wiązać się z większymi trudnościami w tym obszarze. Teoretycznie więc wystarczy połączyć wysoką wrażliwość z niepewnym przywiązaniem i dostajemy dorosłego, który czuje wszystko intensywnie, ale nie ma wewnętrznych narzędzi, żeby to przetworzyć. Który w stresie nie potrafi się zatrzymać, bo jego ciało nauczyło się, że zatrzymanie oznacza zagrożenie. To jednak teoria, bo w praktyce na nasze późniejsze funkcjonowanie wpływa jeszcze wiele innych czynników. To także temperament, relacje z innymi ludźmi, doświadczenia, środowisko, zasoby, sposoby radzenia sobie, których uczymy się przez lata niezależnie od zachowania czy metod wychowawczych rodziców. Dwie osoby wychowane w tej samej rodzinie mogą więc reagować zupełnie inaczej, a trudne dzieciństwo nie oznacza automatycznie, że dorosły człowiek będzie bezradny. ODPORNOŚĆ BEZ PANCERZA Przez lata odporność psychiczna często była przedstawiana niemal jak pancerz. Im mniej coś na nas działa, tym jesteśmy silniejsi. „Nie rusza mnie to”. Tyle że człowiek w pancerzu niekoniecznie jest człowiekiem dobrze funkcjonującym. Odporność psychiczna nie polega na tym, że niczego nie przeżywamy. Trudne wydarzenia nadal mogą nas poruszać, złościć, smucić czy wytrącać z równowagi. Różnica może wynikać z tego, co dzieje się później: czy potrafimy stopniowo odzyskać równowagę, skorzystać ze wsparcia i znaleźć sposób na poradzenie sobie z sytuacją. Osoba odporna psychicznie może więc powiedzieć: „To było dla mnie trudne”. Może potrzebować czasu, poprosić o pomoc. Może nawet przez jakiś czas funkcjonować gorzej. I nadal być osobą odporną. ŚRODOWISKO MA ZNACZENIE Wysoka wrażliwość również nie przekreśla odporności. Co więcej, badania nad wrażliwością środowiskową pokazują ciekawą zależność: osoby bardziej wrażliwe mogą silniej reagować zarówno na niekorzystne warunki, jak i korzystne. Innymi słowy, środowisko może mieć dla nas większe znaczenie w obie strony. Dlatego pytanie: „Jak sprawić, żeby osoba wysoko wrażliwa lepiej radziła sobie ze stresem?” nie zawsze jest wystarczające. Równie ważne może być pytanie, w jakich warunkach ta osoba funkcjonuje. Wyobraźmy sobie dwa zespoły. W pierwszym szef mówi: „Jeśli czegoś nie wiesz, pytaj. Lepiej zapytać teraz niż naprawiać problem za miesiąc”. W drugim po zadaniu pytania pada: „Naprawdę tego nie wiesz?”. Formalnie obie osoby mają tę samą pracę, te same obowiązki i podobne kompetencje. A jednak ich codzienne funkcjonowanie może wyglądać zupełnie inaczej. W pierwszym zespole pytanie jest normalnym elementem pracy. W drugim staje się ryzykiem. I tutaj pojawia się pojęcie bezpieczeństwa psychologicznego. Termin ten spopularyzowała w badaniach nad zespołami Amy Edmondson z Harvard Business School. Bezpieczeństwo psychologiczne oznacza przekonanie, że w grupie można podejmować ryzyko interpersonalne, czyli na przykład zadawać pytania, przyznać się do błędu, poprosić o pomoc czy wyrazić odmienną opinię,

RkJQdWJsaXNoZXIy NzIxMjcz