| LISTOPAD 2026 28 | WARTE POZNANIA POZNAŃSKIE ZWIĄZKI, ŚWIATOWA KARIERA Roman Cieślewicz (1930–1996) to artysta, którego nazwisko znacznie mocniej niż w lokalnej pamięci obecne jest w historii polskiego i europejskiego projektowania graficznego. Grafik, plakacista, twórca fotomontaży i kolaży potrafił zmienić plakat w samodzielną wypowiedź artystyczną. Jego prace przyciągały uwagę, zaskakiwały i prowokowały do interpretacji. Urodził się we Lwowie, studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a w 1963 roku wyjechał do Francji. Paryż stał się miejscem drugiej części jego życia i ważnym etapem międzynarodowej kariery. Współpracował z czasopismami, wydawnictwami i instytucjami kultury, a jego prace publikowano między innymi w „Vogue’u” i „Elle”. Ale historia Cieślewicza nie kończy się na Paryżu. Pierwsza część jego drogi twórczej przebiegała się w Polsce, a poznańska kolekcja pozwala dziś spojrzeć na jego dorobek z wyjątkowo szerokiej perspektywy. Muzeum Narodowe w Poznaniu posiada 1745 obiektów związanych z artystą – zbiór określany jako największa i najbardziej różnorodna kolekcja jego prac na świecie. To ważny powód, by o Cieślewiczu opowiadać również z Poznania. Miasto nie jest tu jedynie punktem na mapie instytucji przechowujących jego dzieła. Jest miejscem, w którym zgromadzono ogromny zasób pozwalający badać, porównywać i na nowo interpretować jego twórczość. PLAKAT TO DOPIERO POCZĄTEK Cieślewicz potrafił sprawić, że plakat stawał się czymś znacznie więcej niż zapowiedzią filmu czy wydarzenia. Nie ograniczał się do przekazywania informacji. Przetwarzał obrazy, zestawiał ze sobą różne porządki i budował kompozycje, które uruchamiały skojarzenia, niekiedy zaskakujące, a czasem wręcz niepokojące. Dobrym przykładem jest jego plakat do filmu Alfreda Hitchcocka „Zawrót głowy” („Vertigo”). To praca, w której obraz nie sprowadza się do ilustracji fabuły. Staje się autonomicznym komunikatem, wciągającym odbiorcę w grę znaczeń. – Artysta tworzył również fotomontaże, kolaże, ilustracje i projekty typograficzne. Raz budował kompozycje pełne odniesień do historii sztuki i kultury, innym razem sprowadzał przekaz niemal do znaku. Ta różnorodność sprawia, że trudno zamknąć jego twórczość w jednej definicji. Dlatego szczególnie interesujące jest oglądanie prac Cieślewicza nie pojedynczo, ale w zestawieniach. Dopiero wtedy widać powracające motywy, podobieństwa między odległymi realizacjami i sposoby, w jakie artysta rozwijał własny język wizualny – mówi Anna Grabowska-Konwent, historyczka sztuki, kustosz i kuratorka Galerii Plakatu i Projektowania Graficznego MNP, odpowiedzialna za przygotowanie katalogu. – Właśnie taką możliwość daje internetowy katalog raisonné przygotowany przez Muzeum Narodowe w Poznaniu. To projekt, który pozwala wyjść poza najbardziej znane plakaty i zobaczyć znacznie szerszy obraz twórczości artysty. PONAD TRZY TYSIĄCE PRAC W JEDNYM KATALOGU Początkowo rozważano wydanie katalogu w tradycyjnej, książkowej formie. Szybko okazało się jednak, że przy takiej liczbie obiektów drukowana publikacja nie pozwoliłaby w pełni pokazać powiązań między pracami. – Kiedy zobaczyłam ogromną liczbę prac i motywów, które się ze sobą łączą, korespondują i powracają, pomyślałam, że najwspanialszym rozwiązaniem byłoby pokazanie, jak te motywy ikonograficzne i tematyczne się koncentrują. Dobrze skonstruowany katalog internetowy daje taką możliwość – mówi Anna Grabowska-Konwent, kuratorka Muzeum Narodowego w Poznaniu. Inspiracją do rozwijania koncepcji była między innymi wizyta badawcza we Francji w 2014 roku. Bezpośredni kontakt z dużą liczbą prac i możliwość obserwowania ich wzajemnych relacji uświadomiły kuratorce, że katalog powinien być czymś więcej niż uporządkowanym spisem dzieł. Tak powstał internetowy katalog raisonné, czyli naukowe opracowanie dokumentujące dorobek artysty. W przypadku Cieślewicza obejmuje ponad trzy tysiące prac. Cyfrowa forma pozwala wyszukiwać konkretne obiekty, porównywać realizacje z różnych okresów i odkrywać motywy, które powracają w odmiennych kontekstach. To przedsięwzięcie o wyjątkowej skali, należące do pionierskich projektów tego rodzaju w Polsce – jeden z pierwszych, a być może pierwszy tak rozbudowany katalog raisonné polskiego artysty udostępniony w tej formie. Jego znaczenie nie sprowadza się jednak do nowoczesnej technologii. Najważniejsze jest to, że ogromny
RkJQdWJsaXNoZXIy NzIxMjcz