SUKCES PO POZNAŃSKU 11/2026

| LISTOPAD 2026 86 | Z KULTURĄ a błazen pozostaje błaznem. Z wiekiem przybywa mu tylko trochę oleju w głowie. Ale fantazja musi pozostać. Bez niej nie ma życia. Czy od zawsze miał Pan w sobie potrzebę przekraczania granic? Myślę, że z pewnymi rzeczami człowiek się rodzi. Nosimy w sobie DNA przodków, ale mamy wolny wybór. Możemy inwestować w siebie, podróże, odwagę i szaleństwo albo zostać w bezpiecznej klatce. Jestem urodzonym na Śląsku góralem. Być może odziedziczyłem przekorę i niezależność. Każdy z nas jest cudem. Spośród milionów możliwości akurat my znaleźliśmy się tutaj. Gombrowicz pisał o gębie, łydce i upupianiu, o wszystkim, co nas klasyfikuje i ogranicza. Trzeba się z tego wydobyć. Skrzydła, które wydaje nam się, że ktoś nam odebrał, ciągle w nas są. Trzeba tylko mieć odwagę, żeby ich użyć. W Pana życiu takim momentem był wyjazd do Stanów Zjednoczonych w 1987 roku. Zostawił Pan karierę i wszystko, co udało się Panu zbudować. Tak. To był bilet w jedną stronę. Nie było telefonów komórkowych ani internetu, a listy podlegały cenzurze. Żeby zadzwonić do Polski, trzeba było zamawiać rozmowę międzynarodową i czekać nawet tydzień albo dwa. Nosiłem ze sobą ciężkie worki z ćwierćdolarówkami, bo telefonowanie kosztowało. Nie wiedziałem, jakie będą konsekwencje mojej decyzji, ale byłem pewien, że najważniejsza w życiu nie jest kariera, tylko wolność. W 1987 roku nikt nie wiedział, że trzy lata później tak wiele się zmieni. Gdybym wyjechał później, moje życie mogłoby potoczyć się zupełnie inaczej. Czy czerwony guzik, o którym Pan często mówi, ma związek z tą decyzją? To coś więcej niż metafora. W mojej książce „Zadzwoń, jak cię zabiją” opisałem historię z czasów komunizmu, kiedy zdecydowałem się przerwać spektakl, naciskając czerwony guzik. Wiedziałem, że mogą mnie za to spotkać bardzo poważne konsekwencje, ale mimo to podjąłem tę decyzję. Nie chciałem działać wbrew sobie. To był jeden z momentów, które uświadomiły mi, że nie potrafię żyć w zniewoleniu, i jeden z powodów, dla których zdecydowałem się wyjechać z Polski. Czasami w życiu pojawia się taki czerwony guzik. Trzeba go nacisnąć, choć nie wiadomo, co wydarzy się później. Nie bał się Pan? Oczywiście, że się bałem. Nie znałem nawet dobrze angielskiego. Przyjechałem do Hollywood na zaproszenie American Cinematheque. Miałem zostać trzy tygodnie, ale właśnie wtedy postanowiłem, że zostaję. Oczywiście, nie wszystko było łatwe. Pierwsze trzy lata to było wycie do księżyca: ból, męka, poczucie, że człowiek walczy z czymś, czego jeszcze nie potrafi oswoić. W Ameryce wyzwanie jest totalne. Trzeba wejść do pokoju, w którym wszyscy mówią, że drzwi są zamknięte, i mimo to znaleźć powód, żeby zostać. Nie po to, żeby kogoś wykolegować, ale dlatego, że masz coś do zaoferowania. Wcześniej czy później światło przebije się przez czarny tunel. A ludzie potrzebują światła. W tym tunelu pojawiła się jednak Gosia. Tak, pojawił się anioł. Kiedy studiowałem reżyserię w American Film Institute w Los Angeles, nakręciłem krótki film „Fragment do śmierci”, dedykowany Pier Paolo Pasoliniemu i księdzu Jerzemu Popiełuszce. W filmie Gosia zagrała anioła. W kolejnych wcielała się w zupełnie inne postacie. Jak widać, talent ma wszechstronny! A tak poważnie: spotkanie z żoną pomogło Panu przetrwać emigrację? Ogromnie. Gosia była balsamem na serce. Uspokoiła mój ból, to wycie do księżyca. Jesteśmy razem 38 lat. Odnalezienie partnera, który jest z tobą nie tylko na co dzień, ale również duchowo, to wielka sprawa. Taki partner cię zasila. I ja dostałem taką zasilającą osobę. Czy łatwo jest być żoną człowieka, który nieustannie podejmuje ryzyko? Nie zawsze. Byłem i jestem człowiekiem żywiołem. Ogień, Mars, Baran – tak o sobie mówię. Ale rodzina zawsze była dla mnie najważniejsza. Kiedy pojawiła się możliwość powrotu do Polski i pracy w Teatrze Narodowym, stanąłem przed dylematem. Jerzy Grzegorzewski zaprosił mnie do zespołu. Wróciłem do domu szczęśliwy, a wtedy Gosia powiedziała, że jest w ciąży i chce urodzić dziecko w Stanach Zjednoczonych. Musiałem wybierać: kariera czy rodzina. Odpowiedź była oczywista. Wybrałem rodzinę i wróciłem do Los Angeles. Czy miał Pan poczucie straconej szansy? Oczywiście, że miałem wątpliwości. Ale kiedy podejmuje się decyzję, trzeba brać za nią odpowiedzialność. Pewna historia o młodych ludziach, którzy zginęli w wypadku samochodowym, uświadomiła mi, jak kruche jest życie. Zacząłem myśleć o młodych ludziach, o samobójstwach i o tym, jak wiele osób nie potrafi odnaleźć sensu istnienia. Postanowiłem napisać scenariusz filmu na ten temat. Tak powstał „Why Am I?”, czyli „Dlaczego jestem?”. Przez siedem lat pisałem, szukałem pieniędzy, produkowałem, montowałem i doprowadzałem film do dystrybucji w Stanach Zjednoczonych. Otrzymałem za niego nagrodę publiczności. Stoi do dziś na moim biurku w Santa Monica i przypomina mi, dlaczego warto było podjąć ten wysiłek.

RkJQdWJsaXNoZXIy NzIxMjcz